Zaliczka czy zadatek? – „Dobry Znak” nr 24 (35) 25 grudnia 2009

Bardzo częstym pytaniem, jakie pojawia się przy konstruowaniu umów jest rozwiązanie kwestii rozliczeń wstępnych z wynikającego zobowiązania zaistniałego między jedną a drugą stronądanej umowy. Pojawia się zatem pytanie, czy przy wpłacie części należności zapisać tę kwestię pod postacią zaliczki czy też zadatku.

Zaliczka czy zadatek

Należy pamiętać, że strony umowy cywilnoprawnej, jakakolwiek by ona nie była, czy to umowa o dzieło,umowa sprzedaży, umowa zlecenie, umowa najmuczy dzierżawy, czy też umowa o roboty budowlane, itp. winny być i czuć się równorzędnymi partnerami rynkowymi, mającymi równe prawa wobec siebie, co zapewnia m.in. art. 353¹ k.c., który stanowi, iż strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Strony zatem mogą umówić się co do postanowień umownych, które mają na celu ochronę obu stron umowy. Jak praktyka pokazuje- dzieje się różnie… Jedną z wielu kwestii zawieranych w umowach między stronami jest kwestia zaliczki czy też zadatku.Co zatem jest lepsze, padają pytania. Jakie też konsekwencje wiążą się z zawarciem jednego lub drugiego „wyrażenia” w umowie. Czy zaliczka, czy zadatek? Wyrażenia te zawarte w umowie między stronami stanowią wszelako inne skutki prawne. Wydawałoby się, że to tylko „nic nieznaczące” brzmienie jednego lub drugiego terminu. Prawda jest jednak inna… Użycie w  umowie terminu „zaliczka” – powoduje ono skutki prawne takie jak: wpłatę umówionej wstępnej kwoty,która winna być zwrócona. Co więcej, zaliczka przy dojściu do skutku transakcji zaliczana jest na poczet całości sumy, która została umówiona do jej uiszczenia. Istotnym może wydać się fakt, że w przepisach prawa polskiego nie ma wyraźnie określonego terminu zaliczki, toteż istnieje spór co do jego istoty. Zadatek natomiast jest wyraźnie określony w k.c.w art. 394, który stanowi, iż w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

Podsumowanie

Podsumowując niniejszą kwestię, należy pamiętać,że oba terminy są dozwolone przy konstruowaniu umów, jednakże zamiennie. Nie mogą być one zatem użyte jednocześnie w umowie.

Porównanie

Zaliczka:

po wykonaniu usługi – zaliczka wliczana jest na poczet umówionej ceny
po rozwiązaniu umowy (za obopólną zgodą stron)- zaliczka winna być zwrócona
strona, która rozwiązała umowę, a jest stroną biorącą zaliczkę – winna zwrócić zaliczkę
strona, która rozwiązała umowę, a jest stroną dającą zaliczkę – winna domagać się zwrotu zaliczki i go otrzymać

Zadatek:

po wykonaniu usługi – zadatek wliczany jest na poczet ceny
po rozwiązaniu umowy (za obopólną zgodą stron)- zadatek winien być zwrócony
strona, która jest stroną biorącą zadatek, a umowa nie została przez nią wykonana – winna zwrócić zadatek w podwójnej jej wysokości
strona, która jest stroną dającą zadatek, a umowa nie została przez nią wykonana – nie powinna domagać się zwrotu zadatku, który w
tym przypadku przepada.

Iwona Nasiłowska
doktorantka Instytutu Nauk Prawnych PAN